محسن دانش

«جمشید صداقت­کیش»، استاد دانشگاه:

برکه­های زمان «کُردان شبانکاره» از نظر معماری در جهان بی­نظیرند

برای نوشتن «کُردان شبانکاره» بیش از 100 کتاب و مقاله مورد استفاده قرار گرفته است

محسن دانش

«کُردان شبانکاره بازماندگان ساسانیان در فارس بوده­اند و ایالت شبانکاره شهرستان­های امروزی استهبان، نی­ریز، داراب و گه­گاه فیروزآباد، کازرون و کرمان را به وجود می­آورند که از سال 448 هجری قمری به مدت 308 سال با 29 پادشاه، سلطنت می­کنند و پایتخت آنها شهر ایگ (در مجاورت ایج کنونی استهبان) بوده و آثار باستانی آنها 40 برکه و مسجد سنگی در کوه می­باشد که این برکه­ها از نظر معماری در جهان نمونه ندارند و مسجد سنگی در کوه مانند تاق بیستون در اندازه کوچکتر می­باشد.»

دکتر «جمشید صداقت­کیش» نویسنده کتاب «کُردان شبانکاره» با گفتن جملات بالا، می­گوید: کردان شبانکاره ناشناخته­اند، پادشاهان آنها هم همین­طور. واقعاً چند نفر هستند که می­دانند ملوک شبانکاره چه کسانی بوده­اند؟ کجا زندگی می­کرده­اند و پایتخت آنها کجا بوده است؟ آیا تاریخ محلی آنان که قسمتی از تاریخ عمومی کشور عزیزمان می­باشد، نوشته شده است؟ مسلماً نه!

از حدود سال 1320 خورشیدی به بعد، تعداد پنج شش نفر در کتاب­هایشان درباره کردان شبانکاره و پادشاهان آنها حداکثر در 10 صفحه مطلب نوشته­اند و ابداً ذکری از آثار باستانی آنها نکرده­اند، در حالی که دو مقاله انگلیسی و یک مقاله عربی که دو تای اولی درباره آثار باستانی آنها و سومی درباره پادشاهان آنها نوشته شده است.

وی می­افزاید: در سال 1365 در رشته تاریخ دانشگاه شیراز دو درس جغرافیای تاریخی دانشجویی از روستای ایج که در سال 1382 شهر شد، از شهرستان استهبان فارس داشتم. با سابقه ذهنی موجود از کردان شبانکاره و پادشاهان آنها، از وی خواستم درباره روستای ایج و جغرافیای تاریخی آن، گزارشی برای آن درس بنویسد. نوشت، اما ناقص بود. از همان زمان در اندیشه شدم که کار را روی کردان شبانکاره و پادشاهان آنها متمرکز کنم و پژوهش کتابخانه­ای را آغاز کنم.

وی ادامه می­دهد: از آن سوی در سال 1373 کار تدریس در رشته تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد داراب را شروع کردم و این فرصت مناسبی شد که روی مسجد سنگی داراب که یکی از آثار پادشاهان شبانکاره می­باشد، به صورت میدانی انجام دهم. البته به صورت جدی از سال 1380 مطالعات بررسی آثار باستانی ویرانه­های شهر ایگ را تا سال 1384 انجام دادم و بارها برای دیدن این آثار به آثار باستانی ایگ و شهر ایج رفتم.

این استاد دانشگاه می­گوید: برای آماده کردن کتاب «کردان شبانکاره» به صورت پژوهش کتابخانه­ای از بیش از 100 کتاب و مقاله استفاده کردم و برای پژوهش میدانی، بارها و بارها از شیراز به آثار باقیمانده کردان شبانکاره در شهر ایگ رفتم، یعنی مسافت 2355 کیلومتر را با هزینه و اتومبیل شخصی خود پیمودم و چند سال طول کشید تا موفق به چاپ کتاب یاد شده شدم.

وی می­افزاید: در مورد پژوهش کتابخانه­ای مبنای کار را بر این اساس نهادم که شهر ایگ را در سده چهارم هجری قمری بررسی نمایم تا ببینم که پادشاهان شبانکاره که در سده پنجم آنجا را پایتخت قرار می­دهند، چه تغییراتی در آن ایجاد می­شود. برای این کار، سعی کردم کلیه کتاب­های چاپی را که با مقطع زمانی پادشاهان شبانکاره تطبیق می­کند – چون نسخه­های خطی در دسترس نبود – مطالعه کنم.

وی ادامه می­دهد: متأسفانه تمامی منابع موجود درباره پادشاهان شبانکاره، مغشوش، درهم و برهم و گاه اشتباهاتی چون شرح حال یکی را برای دیگری نوشتن دارند و به باور من مغشوش­ترین دوره تاریخ محلی و تاریخ ایران، تاریخ همین پادشاهان شبانکاره می­باشد و چه بسا تاریخ به تخت نشستن یا سقوط و مرگ آنها را نداریم. با این وصف کتاب کردان شبانکاره گوشه­هایی از تاریخ و آثار باستانی و تمدن کردان شبانکاره را بازگو می­کند و تا آنجا که امکان داشته از همه منابع به استثنای مجمع­الانساب زامباور، جلد دوم که می­گویند فهرست پادشاهان شبانکاره را با آشفتگی نوشته و یک مقاله به زبان فرانسه، استفاده کرده­ام.

کتاب کردان شبانکاره شامل 343 صفحه و توسط انتشارات علمی کالج منتشر شده است.